GÖRKƏMLİ ALİMLƏR

Ölkəmizdə nüvə fizikası sahəsində tədqiqatları yeni mərhələyə qaldıran alim

Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.

Qu­li­yev Nə­ri­man Ağa­qu­lu oğ­lu

Qu­li­yev Nə­ri­man Ağa­qu­lu oğ­lu 28 de­kabr 1926-cı il­də Ba­kı şə­hə­rin­də zi­ya­lı ailə­sin­­də ana­dan ol­muş­dur. 1947-ci il­də Azər­bay­can Döv­lət Uni­ver­si­te­ti­nin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Fi­zi­ka-ri­ya­ziy­yat fa­kül­­tə­si­ni bi­tir­miş­dir.

O, 1957-ci il­­də “Nuk­lon pol­ya­ri­za­si­ya­sı və his­sə­cik­lə­rin sə­pil­mə­si” möv­zu­sun­da na­­mi­­zə­d­lik, 1975-ci il­­də “Lep­ton­lar və ya­rım­lep­ton­lar­da zə­if qar­şı­lıq­lı tə­sir­lə­rin mo­del­lə­ri” möv­zu­sun­da dok­­­to­r­luq di­s­ser­­ta­­si­­ya­la­rını mü­­da­­fiə et­­miş, 1976-cı il­­də Azərbaycan SSR EA-nın müx­­bir üz­­vü, 1983-cü il­­də hə­­qi­­­qi üz­­vü se­­çil­­miş­­dir.

AMEA-nın Fi­zi­ka İns­ti­tu­tu­nun el­mi iş­lər üz­rə di­rek­tor müa­vi­ni, AMEA-nın vit­se-pre­zi­den­ti və­zi­fə­sin­də ça­lış­mış­dır. 1992-2003-cü il­lər­də Ru­si­ya­­nın Bir­ləş­miş Nü­və Təd­qi­qat­la­rı İns­ti­tu­tun­da Azər­bay­can hö­kü­mə­ti­nin sə­la­hiy­­yət­li nü­ma­yən­də­si ol­muş­dur.

N.Quliyev və onun tələbələri nüvə və elementar hissəciklər fizikası sahəsində mühüm elmi nəticələr əldə etmiş və respublikamızda bu sahədə geniş tədqiqatlar aparmışdır. Həmin dövrdən başlayaraq Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında nüvə və elementar hissəciklər fizikası sahəsində tədqiqatların inkişafı bilavasitə akademik N.Quliyevin adı ilə bağlı olmuşdur.

Alimin el­mi fəa­liy­yə­ti ele­men­tar zər­rə­cik­lə­rin fun­da­men­tal qar­şı­­lıq­lı tə­sir­lə­ri­nin nə­zə­ri əsas­la­rı­nın öy­rə­nil­mə­si­nə, zə­if qar­şı­lıq­lı tə­si­rin bir zər­rə­cik­li mü­ba­di­lə mo­del­lə­ri­nin, sim­met­ri­ya­nın spon­tan po­zul­ma­sı­na əsas­­la­nan ka­libr­­lə­mə mo­del­lə­ri­nin qu­rul­ma­sı­na, Stan­dart Mo­del və onun müx­­tə­lif ge­niş­lən­di­­ril­miş va­ri­ant­la­rı çər­çi­və­sin­də elekt­ro­zə­if pro­ses­lə­rin bir sı­ra xa­rak­te­ris­ti­ka­­la­rı­nın he­sab­lan­ma­sı­na və on­la­rın təc­rü­bə­lər­də mü­şa­hi­də edil­­mə im­kan­la­rı­nın araş­dı­rıl­ma­sı­na həsr olun­muş­dur. Onun rəh­bər­li­yi ilə 40 ilə ya­xın müd­dət ər­zin­də Ru­si­ya­nın Bir­ləş­miş Nü­və Təd­qi­qat­la­rı İns­ti­tu­tu (BNTİ) ilə AMEA ara­sın­da bir­gə el­mi-təd­qi­qat iş­lə­ri apa­rıl­mış­dır. 

N.Qu­li­yev Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Av­ro­pa Nü­və Təd­qi­qat­lar Mər­kə­zi (CERN) ilə yük­­sək ener­ji­lər fi­zi­ka­sı sa­hə­sin­də el­mi-tex­ni­ki əmək­daş­lı­ğın təş­ki­lat­çı­­la­rın­­dan­­ olmuş və bu təd­qi­qat­la­rın in­ki­şa­fı­na mü­hüm töh­fə­lər ver­miş­dir. Onun tə­şəb­­bü­sü ilə 1993-cü il­də AMEA-nın Fi­zi­ka İns­ti­tu­tu AT­LAS la­yi­hə­si­nin ic­ra­çı­la­rı şu­ra­sı­na da­xil edil­miş­dir.

N.Qu­li­yev 100-dən ar­tıq el­mi mə­qa­lə­nin mü­əl­li­fi­dir. Onun rəh­bər­li­yi ilə 10-dan ar­tıq fəl­sə­fə dok­to­ru və elm­lər dok­to­ru ha­zır­lan­mış­dır.

N.Qu­li­yev 2 də­fə “Qır­mı­zı əmək bay­ra­ğı” or­de­ni, “Şöh­rət” or­de­ni, “İs­tiq­lal” or­de­ni ilə təl­tif olun­muş, “Əmək­dar elm xa­di­mi” fəx­ri adı­na la­yiq gö­rül­müş­dür.

Aka­de­mik Nə­ri­man Qu­li­yev 2014-cü il­də Ba­kı­ şəhərində və­fat et­miş­dir.