GÖRKƏMLİ ALİMLƏR

Funk­sio­nal xas­sə­li bir çox ye­ni pers­pek­tiv­li ma­te­ri­al­ları aş­kar edən kimyaçı alim

Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.

Ba­ban­lı Mə­həm­məd Ba­ba oğ­lu

Ba­ban­lı Mə­həm­məd Ba­ba oğ­lu 22 yan­var 1952-ci il­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Sa­at­lı ra­yo­nun­da ana­dan ol­muş­dur. Azər­bay­can Döv­lət Uni­ver­si­te­ti­nin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Kim­ya fa­kül­tə­si­ni bi­tir­miş­dir (1973).

O, 1977-ci il­də “Tl2CVI-BI­I­I2­CIV3 (BI­II-Ga, In; CIV- S, Se, Te) sis­tem­lə­ri­nin fa­za ta­raz­lıq­la­rı və ter­mo­di­na­mik xas­sə­lə­ri” möv­zu­sun­da na­mi­zəd­lik (Be­la­ru­s Döv­lət Uni­ver­si­te­ti), 1988-ci il­də “Tal­liu­mun üç­lü ya­rım­ke­çi­ri­ci xal­ko­ge­nid­lə­ri­nin alın­ma­sı­nın fi­zi­ki-kim­yə­vi əsas­la­rı və ter­mo­­di­na­mi­ka­sı” möv­zu­sun­da dok­tor­luq dis­ser­ta­si­ya­la­rını mü­da­fiə et­miş, 1990-cı il­də profes­­sor  el­­mi adı­nı al­mış­dır. 2014-cü il­də AMEA-nın müx­­bir üz­­vü se­­çil­­miş­­dir.

Əmək fəa­liy­yə­ti­nə Ba­kı Döv­lət Uni­ver­si­te­tin­də baş­la­ya­raq ki­çik el­mi iş­çi, bö­yük el­mi iş­çi, do­sent, pro­fes­sor, de­kan müa­vi­ni, ka­fed­ra mü­di­ri, pro­rek­tor və­zi­fə­lə­rin­də iş­lə­miş­dir. 2014-cü il­dən akademik M.Na­ğı­yev adı­na Ka­ta­liz və Qey­ri-üz­vi Kim­ya İns­ti­tu­tu­nun el­mi iş­lər üz­rə di­rek­tor müa­vi­ni­, 2021-ci ildən icraçı direktorudur.

M.Ba­ban­lı funk­sio­nal xas­sə­lə­rə ma­lik mü­rək­kəb qey­ri-üz­vi sis­tem­lə­rin kim­ya­sı, ter­mo­di­na­mi­ka­sı və ma­te­ri­al­şü­nas­lı­ğı sa­hə­sin­də ix­ti­sas­la­ş­mışdır. O, çox­kom­po­nent­li qey­ri-üz­vi sis­tem­lə­rin fa­za ta­raz­lı­ğı­nın və ter­mo­di­na­mik xas­sə­lə­ri­nin komp­leks təd­qi­qi üçün ye­ni ra­sio­nal ya­naş­ma tək­lif etmiş, onun nə­zə­ri və me­to­do­lo­ji as­pekt­lə­ri­ni ha­zır­la­yıb və ge­niş şə­kil­də re­al­laş­dı­mışdır. Apar­dı­ğı sis­tem­li təd­qi­qat­lar nə­ti­cə­sin­də to­po­lo­ji izol­ya­tor, ter­­moe­lekt­rik, fo­toe­lekt­rik, su­pe­ri­on­ke­çi­ri­ci və s. funk­sio­nal xas­sə­li bir çox ye­ni pers­pek­tiv­li ma­te­ri­al­lar aş­kar edib, on­la­rın is­ti­qa­mət­li sin­te­zi­nin el­mi əsas­la­rı­nı ya­rat­mı­şdır.

M.Ba­ban­lı 1000-dən artıq el­mi əsə­rin, o cüm­lə­dən, 5 mo­noq­ra­fi­ya­nın, ali mək­təb­lər üçün 11 dərs­lik və dərs və­sai­ti­nin, 600-dən ar­tıq xaricdə dərc olunan mə­qa­lə­nin və 6 pa­ten­tin mü­əl­li­fi­dir. 400-ə ya­xın el­mi mə­qa­lə­si “Cla­ri­va­te Analy­tics” və Scopus İn­for­ma­si­ya Sis­te­mləri­nə da­xil olan bey­nəl­xalq jur­nal­lar­da, o cüm­lə­dən, Na­tu­re, Na­tu­re Com­mu­ni­ca­ti­ons, ACS Na­no, Physi­cal Re­vi­ew Let­ters və s. çap olu­nub. Go­og­le Scho­lar  el­mi-mə­lu­mat ba­za­sı­na gö­rə onun əsər­lə­ri­nə 7350 is­ti­nad edi­lmiş, h-in­dek­si - 441, İ10- in­dek­si – 141-dir.

M.Ba­ban­lı­nın el­mi-təd­qi­qat la­yi­hə­lə­ri bir sı­ra bey­nəl­xalq qrant­la­ra la­yiq gö­rül­müş­dür: Al­ma­ni­ya aka­de­mik mü­ba­di­lə xid­mə­ti­nin (DA­AD) qran­tı, Av­ro­pa bir­li­yi­nin İN­TAS proq­ra­mı üz­rə qrant­lar, Fran­sa­nın ECO­NET proq­ra­mı üz­rə qrant, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da El­min İn­ki­şa­fı Fon­du­nun və ARDNŞ-ın Elm Fon­du­nun qrant­la­rı.

M.Ba­ban­lı­nın rəh­bər­li­yi ilə 5 elm­lə­r dok­to­ru, 40 fəl­sə­fə dok­to­ru hazır­la­nmışdır. Ye­tiş­dir­di­yi el­mi kadr­lar ara­sın­da Su­ri­ya, Vyet­nam, Ko­re­ya, İran və Əf­qa­nis­tan və­tən­daş­la­rı da var­dır.

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Pre­zi­den­ti­nin Fər­ma­nı ilə “Tə­rəq­qi” me­da­lı ilə (2000), Ru­si­ya EA-nın jur­nal­la­rın­da çap olun­muş el­mi əsər­lər se­ri­ya­sı­na gö­rə REA Rə­ya­sət He­yə­ti­nin dip­lo­mu (2011), “Kur­na­kov” xa­ti­rə me­da­lı və dip­lo­mu (2015), AR Pre­zi­den­ti ya­nın­da El­min İn­ki­şa­fı Fon­du və Thom­son Reu­ters bey­nəl­xalq el­mi-ana­li­tik in­for­ma­si­ya şir­kə­ti tə­rə­fin­dən “Ən çox is­ti­nad olu­nan gör­kəm­li el­mi mə­qa­lə”yə gö­rə dip­lom­la (2016) təl­tif edil­miş­dir. AR Pre­zi­den­ti ya­nın­da El­min İn­ki­şa­fı Fon­du tə­rə­fin­dən ke­çi­ri­lmiş “İlin ali­mi” mü­sa­bi­qə­si­nin (2016) qa­li­bi ol­muş­dur.