✕
Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.
Axundov Ağamusa Ağası oğlu
Axundov Ağamusa Ağası oğlu 2 fevral 1932-ci ildə Kürdəmir şəhərində anadan olmuşdur.
Orta məktəbi qızıl medalla, 1955-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsini “Nizami” təqaüdü, 1965-ci ildə Azərbaycan Dillər İnstitutunun Qərbi Avropa dilləri fakültəsini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1958-ci ildə namizədlik, 1964-cü ildə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmiş, 1967-ci ildə professor elmi adını almış, 2001-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü, 2007-ci ildə həqiqi üzvü seçilmişdir.
Akademik A.Axundov Azərbaycan fonologiyası məktəbinin və Azərbaycan dilinin sintaqmatik fonetika sahəsinin yaradıcısı və nəzəri dilçilik üzrə görkəmli alimdir. Alimin çoxillik axtarışlarının nəticələri ölkədə və xaricdə çap olunmuş 500-dən çox elmi əsərdə, 30-dan artıq kitab, monoqrafiya və dərslikdə öz əksini tapmışdır. Onun “Feilin zamanları”, “Azərbaycan dilinin fonemlər sistemi”, “Azərbaycan dilinin tarixi fonetikası”, “Riyazi dilçilik”, “Şeir sənəti və dil”, “Azərbaycan dilinin fonetikası”, “Ümumi dilçilik”, “Dilin estetikası”, “Dil və ədəbiyyat” (2 cilddə) və sair əsərləri elmi ictimaiyyətin dərin rəğbətini qazanmışdır. Əsərlərində Azərbaycan dili fonetik sisteminin elmi təhlili verilmiş, türk dillərində sıra kateqoriyasının mövcudluğu əsaslandırılmış, şeir vəzninin yazıldığı dilin fonetik quruluşundan asılılığı sübut edilmişdir. Türk dillərinin məntiqi tipinin yaradılması ideyası da akademik A.Axundova məxsusdur.
1958-ci ildən Azərbaycan Dövlət Universitetində əmək fəaliyyətinə başlayan A.Axundov Filologiya fakültəsində müəllim, baş müəllim, dördüncü müddətə fakültə dekanı vəzifələrində çalışmışdır. O, 1990-2011-ci illərdə AEA-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutuna 20 ildən artıq rəhbərlik etmiş, AMEA-nın Humanitar və İctimai Elmlər Bölməsinin ikinci müddətə akademik-katibi, 2001-2011-ci illərdə AMEA Rəyasət Heyətinin üzvü, 2011-2015-ci illərdə AMEA Rəyasət Heyətinin müşaviri vəzifələrində çalışmışdır.
Akademik A.Axundov dünya miqyasında tanınan alimdir. O, Türk Dil Qurumunun fəxri üzvü, Lütfi Zadə adına Müasir Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Dünya Türkoloqlar Assosiasiyası Rəyasət Heyətinin, Almaniya Elmlər Akademiyasının “Fonetika, dilçilik: kommunikativ tədqiqatlar” adlı beynəlxalq elmi-nəzəri jurnalın redaksiya heyətinin üzvü, AEA-nın Terminologiya Komissiyası sədrinin müavini, Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Toponimika Komissiyasının, AzərTAC-ın Tərcümə şurasının, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Əfv Komissiyasının, Dövlət Dili Komissiyasının, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Toponimika Komissiyasının, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası Rəyasət Heyətinin, Azərbaycan Respublikası “Heydər Əliyev” Mükafatı Komissiyasının üzvü, Sovet-Amerika Dostluq Cəmiyyəti Bakı şöbəsinin sədri kimi geniş ictimai-elmi fəaliyyət göstərmişdir.
Görkəmli alim 1965-1966-cı illərdə Misir Ərəb Respublikasının Qahirə şəhərində, Eyn-Şəms Universitetində Azərbaycan dili və ədəbiyyatından dərs demiş, “Dostluq” evinin və Sovet Amerika Əlaqələri İnstitutunun xüsusi heyətinin tərkibində ABŞ-də olmuş, 1975-ci ildə Nyu-Yorkda II dünya müharibəsinin qurtarmasının 30 illiyinə həsr olunmuş iclasda iştirak etmişdir. O, Yaponiya Elmə Yardım Cəmiyyətinin dəvətilə bir ay Tokio Universitetində Azərbaycan dili dərsi demiş, Kobe Universitetində və Tokio Şərq Kitabxanasında “Azərbaycan dili inkişaf yollarında” mövzusunda iki konfrans keçirmişdir.
A.Axundov 1987-ci ildə ABŞ-nin “Friendship Forse” (“Dostluq qüvvələri”) ictimai təşkilatının Fəxri fərmanına layiq görülmüşdür. ABŞ-nin Nyu-Orlean şəhərinin fəxri xarici vətəndaşı, 1987-ci ildə Luiziana ştatının paytaxtı Baton Rujun Şəhər şurasının fəxri üzvü seçilmişdir.
Akademik A.Axundov Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatına (1986), “Əməkdar elm xadimi” fəxri adına (1990) layiq görülmüş, “Şöhrət” (2000) ordeni, UNESCO-nun sertifikatı (2004), AMEA-nın Fəxri fərmanları ilə təltif olunmuşdur. Ümumdünya Sülh və Ümumdünya Dinlərarası və Millətlərarası Sülh federasiyaları tərəfindən “Sülh səfiri” (2004) fəxri adına layiq görülmüşdür.
Akademik Ağamusa Axundov 2015-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.