GÖRKƏMLİ ALİMLƏR

Azərbaycan dilçiliyinə yeni nəfəs verən alim

Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.

Ha­­cı­­yev To­fiq İs­ma­yıl oğ­lu

Ha­­cı­­yev To­fiq İs­ma­yıl oğ­lu 1 may 1936-cı il­­də Cəbrayıl ra­yo­nu­nun Sol­­tan­­lı kən­­­din­də anadan ol­muş­dur.

1953-cü ildə Azər­­­bay­­can Döv­lət Uni­ver­­si­te­­ti­nin Fi­­lo­lo­­gi­­ya fa­­­kül­­tə­­si­nə da­xil ol­muş­dur. Ali təh­­si­li­ni fərq­­lən­mə dip­­lo­­mu ilə bi­ti­rə­rək 1958-1961-ci illərdə “Dil­­çi­­lik” ix­­ti­sa­sı üz­­rə as­pi­ran­tu­ra­da təh­sil al­mış, 1962-ci ildə “Azər­­bay­can di­li­nin Cəb­­ra­yıl şi­və­si” möv­­zu­­sun­da na­mi­zəd­lik, 1969-cu ildə “XX əs­­rin əv­vəl­lə­rin­də Azər­­bay­­can ədə­bi di­li” möv­zu­sun­da dok­tor­luq dis­­ser­­ta­­si­ya­­la­rını mü­da­fiə et­miş, 2007-ci ildə AMEA-nın müx­bir üz­vü, 2014-cü ildə hə­qi­qi üz­vü se­çil­miş­dir.

1962-1968-ci illərdə Azər­bay­can Pe­da­qo­ji Dil­lər İns­ti­tu­tun­da mü­əl­lim, do­sent, 1969-1970-ci illərdə Azər­bay­can Döv­lət Uni­ver­si­te­tin­də do­sent, 1970-1984-cü illərdə Tür­ko­lo­gi­ya ka­fed­ra­sın­da pro­fes­sor, 1984-cü ildən hə­min ka­fed­ra­nın mü­di­ri ol­muş­dur. 1993-cü ildə Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Maa­rif na­zi­ri, 2014-2015-ci illərdə AMEA-nın Nə­si­mi adı­na Dil­­çi­lik İns­ti­­tu­­tu­­­nun di­rek­to­ru və­zi­fə­lə­rin­də ça­lış­mış­dır.­

T.Ha­cı­ye­vin “Sa­bir: qay­­naq­­lar və sə­ləf­lər”, “Şei­ri­miz, nəs­ri­miz, ədə­­­bi di­li­­miz”, “Də­də Qor­qud: di­li­miz, dü­­şün­­­cə­miz” ki­tab­la­rı el­mi ic­ti­ma­iy­­yə­­tin rəğ­­bət­lə qar­şı­la­dı­ğı əsər­­lə­r­d­­ir. “Azər­­bay­­can so­vet ədə­biy­ya­tı” dərs­­li­­yi­­nin ər­sə­yə gəl­­mə­sin­də həm­mü­əl­lif ki­mi ya­xın­dan iş­ti­rak et­­miş­dir. “Аzər­­bay­can ədə­­bi di­li ta­ri­xi” dərs­­li­yi­­nin, “Azər­­bay­­­can ədə­bi di­li ta­ri­xi”, “XX əs­­rin əv­­vəl­­lə­­rin­də Azər­bay­can ədə­­bi di­li ta­ri­xi”, “Azər­­­­bay­can di­li ta­ri­xi”, “Azər­­bay­can di­­li” ki­mi mo­noq­ra­fi­ya və dərs və­sa­it­lə­­ri­nin mü­əl­­li­­fi­dir.

Ali­min klas­sik­lə­ri­mi­zin di­li və üs­lu­bu ilə bağ­lı on­­lar­ca mə­qa­lə­si, “Sa­ti­ra di­li”, “Ya­zı­çı di­li və ide­ya-bə­dii təh­­lil”, “Mol­­la Nəs­rəd­di­nin di­li və üs­lu­­bu”, “Fü­zu­li: dil sə­nət­kar­lı­ğı” ki­tab­­la­rı çap olun­muş­­dur. Or­ta mək­təb­lər üçün “Türk di­li” (IX si­nif­lər üçün), “Türk di­li” (X-XI si­nif­lər üçün) dərs­lik­­lə­ri  nəşr edil­miş­dir. Gör­kəm­li alim 20 ki­ta­bın, 400-dən çox el­­mi mə­qa­lə­nin mü­əl­­li­­fi­­ idi.

T.Ha­cı­yev kadr ha­­zır­lı­ğı sa­hə­­sin­­də də çox iş gör­müş, dil ta­ri­xi, dia­lek­­to­­lo­­gi­ya üz­rə res­pub­li­ka­mız və baş­qa türk xalq­la­rı üçün xey­li say­da el­mi iş­çi hazırlamışdır. Ki­şin­yov, Al­­ma­­tı, Dü­şən­­bə, Biş­kek, Nu­kus, Nal­­çik və baş­­qa şə­hər­lər­də el­mi konf­rans və sim­­po­­zi­um­­­lar­da dil ta­ri­xi və dia­lek­­to­­lo­gi­ya­nın ak­­tu­al möv­zu­­la­rın­da mə­­ru­­zə­­lər et­miş­dir.

Onun el­mi ya­­ra­­dı­­cı­­­lı­­ğın­da “Ki­ta­bi-Də­də Qor­qud” das­ta­nı ilə bağ­lı təd­­qi­qat­lar mü­hüm yer tu­tur. “Də­də Qor­qud ki­ta­bı en­sik­lo­pe­di­ya­sı”nın apa­rı­cı mü­­əl­­lif­­lə­rin­dən bi­ri və bi­rin­ci cil­din re­dak­to­ru, “Üze­yir Ha­cı­bə­yov en­sik­­lo­­pe­­di­­ya­sı” və AMEA-nın al­tı­cild­lik “Azər­bay­can ədə­biy­ya­tı ta­ri­xi”nin mü­əl­­liflə­rin­­dən bi­ri­dir.

Dil­çi alim 2006-cı ildən Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sının Pre­zi­den­ti ya­nın­da Ali Attestasiya Komissiyasının Eks­pert şu­ra­sı­nın səd­ri ol­muş, 1995-ci ildə Tür­ki­yə Cüm­hu­riy­yə­ti Ata­türk Dil, Ta­rix və Kül­tür Qu­ru­mu­nun fəx­ri üz­vü se­çil­miş, 1998-ci ildə Tür­ki­yə Cüm­hu­riy­yə­ti­nin “Lə­ya­qət ni­şa­nı” ilə təl­tif edil­miş­dir.

Aka­de­mik To­fiq Ha­cı­yev 2015-ci ildə Ba­kı şə­hə­rin­də və­fat et­mişdir.