GÖRKƏMLİ ALİMLƏR

Məşhur azərbaycanlı psixiatr

Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.

Sul­ta­nov Ha­cı Ağa­bəy Hə­şim oğ­lu

Sul­ta­nov Ha­cı Ağa­bəy Hə­şim oğ­lu 22 fev­ral 1936-cı il­də Ba­kı şə­hə­rin­də ana­­dan ol­muş­dur. Azər­bay­can Döv­lət Tibb İns­ti­tu­tu­nun Müa­li­cə-pro­fi­lak­ti­ka fa­kül­tə­si­ni bi­tir­miş­dir (1960).

A.Sul­ta­nov Elmi-Tədqiqat Psi­xi­at­ri­ya İns­ti­tu­tun­da na­mi­zəd­­lik (1967) və dok­tor­luq (1972) dis­ser­ta­si­ya­la­rı­ mü­da­fiə et­miş, pro­fes­­sor el­mi adını al­mış­dır (1973). AMEA-nın müx­bir üz­vü se­çil­miş­dir (2007).

Əmək fəa­liy­yə­ti­nə 1 nömrəli Res­pub­li­ka Psi­xi­at­ri­ya Xəs­tə­xa­na­sın­da hə­kim ki­mi baş­la­mış­dır. 1962-1963-cü il­lər­də Azər­bay­can Tibb İns­ti­tu­tu­nun Psi­xi­at­ri­ya ka­fed­ra­sın­da kli­nik or­di­na­tu­ra keç­dik­dən son­ra, 1964-1967-ci il­lər­də Mosk­va­da ET Psi­xi­at­ri­ya İns­ti­tu­tu­nun as­pi­ran­tu­ra­sın­da təh­sil al­mış­dır. Alim 1968-ci il­dən öm­rü­nün so­nu­na­dək Azər­bay­can Döv­lət Tibb İns­ti­tu­tu­nun Psi­xi­at­ri­ya ka­fed­ra­sın­da müx­tə­lif və­zi­fə­lər­də iş­lə­miş, 1990-cı il­dən ka­fed­ra­nın mü­di­ri, Azər­bay­­ca­nın baş psi­xi­at­rı ol­muş­dur.

A.Sul­ta­no­vun el­mi fəa­liy­yə­ti­nin əsas is­ti­qa­mə­ti­ni şi­zo­f­re­ni­ya xəs­tə­li­yi­nin di­aq­nos­­ti­ka­sı, kli­ni­ka­sı, müa­li­cə üsul­la­rı­nın iş­lə­nib ha­­zır­lan­ma­sı təş­kil et­miş­dir. Alim Azər­bay­can­da psi­xi­at­ri­ya ta­ri­xin­də ilk də­fə ola­raq “So­si­al psi­xi­at­ri­ya” möv­zu­su üz­rə ge­niş miq­yas­lı təh­lil­lər apar­mış, mən­ti­qi el­mi nə­ti­cə­lər əl­də et­miş­dir. Onun el­mi iş­lə­ri Azər­bay­can­da kli­nik psi­xi­at­ri­ya ilə ya­na­şı, so­si­al psi­xi­at­ri­ya­nın da in­ki­şa­fı­na güc­lü tə­kan ver­miş­dir.

A.Sul­ta­nov 300-dən çox el­mi əsə­rin (50-dən ço­xu xa­ric­də olmaqla), mo­noq­ra­fi­ya, dərs­lik və dərs və­sa­it­lə­ri­nin mü­əl­li­fi ol­muş­dur. Onun təd­­qi­qat iş­lə­ri­nin nə­ti­cə­­lə­ri “Şi­zof­re­ni­ya­lı xəs­­tə­lə­rin ins­tinkt alə­min­­də­ki po­zun­tu­la­rı” ad­lı mo­noq­ra­fi­­ya­sın­da, “Psi­xi­at­­ri­ya üz­rə mü­ha­zi­rə­lər” (2001), “Леkции по психиатрии” (1992), “Психиатрия” (2001) dərs­­lik­lə­rin­də, 8 me­to­dik töv­si­yə­də öz ək­si­ni tap­mış­dır. Dün­ya­nın bir çox öl­kə­lə­rin­də ke­çi­ri­­lən bey­nəl­xalq konq­res, sim­po­zi­um və konf­rans­lar­da et­di­yi çı­xış­­lar mü­əl­li­fə la­yiq­li nü­fuz qa­zan­dır­­mış­dır.

Onun el­mi rəh­bər­li­yi və məs­lə­hət­çi­li­yi ilə 9 fəlsəfə doktoru və 2 elm­lər dok­to­ru ha­zır­lan­mış­dır.

A.Sul­ta­nov el­mi-pe­da­qo­ji fəa­liy­yət­lə ya­na­şı, həm də ge­niş dia­pa­zon­lu ic­ti­­mai iş­lər­lə məş­ğul ol­muş­dur. O, BMT-nin Azər­bay­­can­­da psi­xi­at­­ri­ya üz­rə ko­or­di­na­to­ru, Ümum­dün­ya Psi­xi­atr­lar Fe­de­ra­si­ya­sı­nın, Ru­si­ya Tibb Elm­lə­ri Aka­de­mi­ya­­sı­nın Psi­xi Sağ­lam­lıq üz­rə El­mi şu­ra­nın Rə­ya­sət He­yə­ti­nin, Ru­si­­ya­nın İn­ti­ha­ra qar­şı prob­lem ko­mis­si­ya­sı­nın, AR El­mi bi­lik­lə­rin və tex­no­lo­­gi­ya­la­rın eti­ka­sı üz­rə ko­mi­tə­nin, “Azər­bay­can Tibb jur­na­lı”nın re­dak­­si­ya he­yə­ti­nin üz­vü, Azər­bay­can Tibb Uni­ver­­si­te­tin­­də psi­­xi­at­­ri­ya, nev­ro­lo­gi­ya, oto­ri­no­la­rin­qo­­lo­gi­ya və sto­ma­to­lo­gi­ya üz­rə Mü­da­fiə şu­ra­sı­nın, Psi­xi­at­ri­ya və nev­ro­lo­gi­ya üz­rə İx­ti­­sas­­laş­dı­rıl­mış prob­lem ko­mis­si­ya­sı­nın səd­ri ol­muş­dur.

A.Sul­ta­nov “Əmək­­dar elm xa­di­mi” fəx­ri adı­na, iki də­fə “Hu­may” mü­ka­fa­tı­na (2001, 2003), “Aka­de­mik Yu­suf Məm­mə­də­li­yev” adı­na mü­ka­­fa­ta, Azərbaycan Respublikası Sə­hiy­yə Na­zir­li­yi­nin Fəx­ri fər­man­la­rı­na (2003, 2005) la­yiq gö­rü­l­müş, “Şöh­rət” or­de­ni ilə (2006) təl­tif edil­miş­dir.

AMEA-nın müx­bir üz­vü Ha­cı Ağa­bəy Sul­ta­nov 2007-ci il­də Ba­kı şə­hə­rin­də və­fat et­miş­dir.