GÖRKƏMLİ ALİMLƏR

Azərbaycanın neft sənayesinin görkəmli geoloqu

Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.

Meh­di­yev Şə­fa­ət Fər­had oğ­lu

Meh­di­yev Şə­fa­ət Fər­had oğ­lu 15 de­kabr 1910-cu il­də Cə­nu­bi Azər­­bay­­ca­nın Sə­rab qə­­­za­sın­da ana­dan ol­muş­­dur. 1934-cü ildə Azər­bay­can Neft İns­ti­tu­tu­nun Geo­lo­ji-kəş­­fiy­yat fa­kül­tə­si­ni Mü­hən­dis-geo­loq ix­ti­­sa­sı üz­rə bi­tir­miş­dir.

Ş.Meh­di­yev 1945-ci il­də “Abşeron yarımadasının neft yataqlarının geo­ter­mi­ya­sı” möv­zu­sun­da na­­mi­­zə­d­lik, 1950-ci il­­də “Lən­kə­ran vi­la­yə­ti­nin geo­lo­ji qu­ru­lu­şu və neft­li­lik pers­pek­tiv­lə­ri” möv­zu­sun­da dok­­to­r­luq dis­ser­ta­si­ya­la­rını mü­da­fiə et­miş və pro­­fes­­sor el­­mi adı­­nı al­mış­­dır, 1955-ci il­­də AEA-nın müx­­bir üz­­vü, 1958-ci il­­də hə­­qi­­qi üz­­vü se­­çil­­miş­­dir.

Ş.Meh­di­yev 1933-1941-ci il­lər­də müx­tə­lif geo­lo­ji təş­­ki­lat­lar­da iş­lə­miş­­dir. 1941-1945-ci illər­də Bö­yük Və­tən mü­ha­ri­bə­si­nin iş­ti­rak­çı­sı ol­muş­dur. 1954-1958-ci il­­lər­­də AEA Geo­lo­gi­ya İns­ti­tu­tu­nun di­rek­to­ru iş­lə­miş­dir. 1958-1965-ci il­lər­də Azər­bay­­can Döv­lət Uni­ver­si­te­ti­nin rek­to­ru ol­muş­dur. 1965-ci il­dən AEA Geo­lo­gi­ya İns­ti­tu­tu­nun Neft və qaz geo­lo­gi­ya­sı şö­bə­si­nin rəh­bə­ri ol­muş­dur. 1967-1970-ci il­lər­də Azər­bay­can Neft və Kim­ya İns­ti­tu­tu­nun Neft və qaz ya­taq­la­­rı­­nın geo­lo­gi­ya­sı və kəş­fiy­ya­tı ka­fed­ra­sı­nın mü­di­ri ol­muş­dur.

Neft və qa­zın geo­lo­gi­ya­sı və geo­kim­ya­sı sa­hə­sin­də bö­yük alim və neft­çi-geo­loq­la­rın Azər­­bay­can mək­tə­bi­nin əsa­sı­nı qo­yan­lar­dan bi­ri, həm­çi­nin nef­tin mən­­şə­yi­nin də­rin­lik-bio­gen nə­zə­riy­­yə­si­nin mü­əl­li­fi ol­muş­dur. Res­pub­­li­ka­nın ter­mal su­la­rı­nın və bi­­tum­lu sü­­xur­­la­rı­nın sə­na­ye­də is­ti­fa­də­si­nin vacib­li­yi­ni el­mi cə­­hət­dən əsas­lan­dır­mış­­dır.

Neft geo­lo­­gi­ya­sı el­mi­nin və təc­rü­bə­si­nin bir sı­ra aktu­al prob­lem­lə­ri­ni təd­qiq et­miş­dir. Çox say­da geo­lo­ji at­las­la­rın, müx­tə­lif miq­­yas­lı xə­ri­tə­lə­rin, Azər­bay­ca­nın geo­lo­gi­ya­sı və neft-qaz­lı­lı­ğı üz­rə fun­da­men­tal mo­noq­ra­fi­ya­la­rın mə­sul re­dak­to­ru və mü­əl­li­fi ol­muş­dur. Nef­tin mən­şə­yi və bö­yük də­rin­lik­lə­rin neft-qaz­lı­lıq prob­lem­­lə­ri la­bo­ra­­toriya­sı­na rəh­bər­lik et­­miş­dir. 1985-ci il­də onun re­dak­tə­si  ilə tər­tib edil­miş “Azər­bay­can SSR-in neft-qaz ya­taq­la­rı və pers­pek­tiv struk­tur­la­rı xə­ri­tə­­si”nə gö­rə Azər­bay­ca­nın Respublika­sının Döv­lət mü­ka­fa­tı­na la­yiq gö­rül­müş­dür.

O, geo­lo­gi­ya el­mi­nin ta­ri­xi üz­rə Bey­nəl­xalq Ko­mis­si­ya­nın müx­bir üzvü, SSRİ Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın Neft və qa­zın geo­lo­gi­ya­sı və geo­kim­ya­sı­na da­ir Qaf­qaz və Za­qaf­qa­zi­ya üz­rə Re­gio­nal Ko­mis­­si­ya­nın El­mi şu­ra­sı­nın səd­ri ol­muş­dur. Azər­bay­ca­n Respublikasının “Əməkdar elm xa­dimi”, SSRİ-nin “Fəx­ri neft­çi­”si və SSRİ qaz sə­na­ye­si­nin “Fəx­ri iş­çi­”si ad­la­rı­na la­yiq gö­rül­­müş­dür.

Ş.Meh­di­yev Azər­bay­can el­mi ta­ri­xin­də “Vul­kan püs­kür­mə­lə­ri pay­lan­­ma­sı­nın mə­kan-za­­man qa­nu­na­uy­ğun­lu­ğu” kəş­fi­nin ilk həm­­mü­əl­­lif­lə­rin­dən bi­ri­dir (Bey­­nəl­­xalq dip­lom 239 №-li, 2003). 400 el­mi əsə­rin, o cüm­lə­dən 40 mo­noq­ra­fi­­ya­nın mü­əl­li­fi ol­muş­dur. Pro­fes­sor Ş.Meh­di­yev 70-dən ar­tıq elm­lər dok­to­­ru və fəl­sə­fə dok­to­ru ha­zır­la­mış­dır.

Ş.Meh­di­yev el­mi və ic­ti­mai fəa­liy­yə­tin­də­ki xid­mət­lə­ri­nə gö­rə “Şə­rəf ni­şa­nı”, iki də­fə “Qır­mı­zı əmək bay­ra­ğı” or­den­lə­ri­nə, müx­tə­lif me­dal­la­ra, həm­çi­nin Azər­bay­can SSR Ali So­ve­ti Rə­ya­sət He­yə­ti­nin Fəx­ri fər­man­la­rı­na la­yiq gö­rül­­müş­­dür. Ey­ni za­man­da o, Ümum­dün­ya Sülh şu­ra­sı­nın, So­vet İt­ti­fa­qı Sül­hü Mü­da­fiə Ko­mi­tə­si­nin, Neft Sə­na­ye­si Na­zir­li­yi­nin Fəx­ri fər­man­la­rı, “S.İ.Va­vi­lov adı­na me­dal­”la təl­tif olun­muş­dur.

Aka­de­mik Şə­fa­ət Meh­di­yev 1993-cü il­də Ba­kı­ şəhərində və­fat et­miş­dir.