✕
Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.
Axundov Vəli Yusif oğlu
Axundov Vəli Yusif oğlu 14 may 1916-cı ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. 1941-ci ildə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunu bitirmişdir.
1955-ci ildə “Azərbaycan SSR-in Kirovabad şəhərinin sanitar-epidemioloji xarakteristikası” mövzusunda tibb elmləri üzrə namizədlik, 1964-cü ildə “Bakı şəhərinin neft rayonlarının sanitar-epidemioloji xarakteristikası” mövzusunda tibb elmləri üzrə doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmiş, 1969-cu ildə AEA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir.
V.Axundov institutu bitirdikdən sonra hərbi xidmətə çağırılmış, əvvəlcə həkim (1941-1942), sonra tibbi sanitar batalyonunun komandiri (1942-1946) olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda assistent (1952-1953), Azərbaycan SSR SN ET Virusologiya, Mikrobiologiya və Gigiyena İnstitutunun direktoru (1953), Respublikanın səhiyyə nazirinin birinci müavini, nazir (1953-1958), Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin katibi, Respublika Nazirlər Sovetinin sədri (1953-1959), Azərbaycan KP MK-nin birinci katibi (1959-1969), AEA-nın vitse-prezidenti (1969-1972), ET Virusologiya, Epidemiologiya və Gigiyena İnstitutunun direktoru (1972-1986) vəzifələrində çalışmışdır.
O, SSRİ dövründə Azərbaycanda milli kadrları önə çəkdiyi üçün millətçi adlandırılırdı. Nazir olduğu zaman tibb sahəsində yazışmalar ilk dəfə ana dilində aparılmağa başladı.
V.Axundovun elmi fəaliyyətinin əsas istiqaməti müxtəlif şəhər və rayon mərkəzlərində sanitar-epidemioloji vəziyyətin tədqiqi, texnoloji, sosioloji, tibbi və s. əsas xarakter və göstəricilərinin müəyyən edilməsi, mənfi xüsusiyyətlərin aradan qaldırılması tədbirlərindən ibarət olmuşdur. Onun bu sahədə Gəncə şəhərinin sanitar-gigiyenik vəziyyəti ilə bağlı və Bakının əsasən neftlə çirklənmiş ərazilərində apardığı tədqiqatların metodikası SSRİ-nin çirklənmiş ərazilərində insanların yaşaması üçün nümunə sənədləri kimi əksər şəhər mərkəzləri üzrə təsdiq edilmişdir. Alim SSRİ-də ilk Gigiyenik-epidemioloji kibernetik laboratoriya təşkil etmişdir.
V.Axundov Azərbaycanda gigiyenik və epidemioloji əhəmiyyət daşıyan su təchizatı sisteminin təşkili problemi ilə xüsusi maraqlanmışdır. Keyfiyyətsiz içməli sudan istifadənin bir sıra yoluxucu xəstəliklərin yayılmasına səbəb olduğunu nəzərə alaraq, respublikada su hövzələrinin sanitar vəziyyətinin öyrənilməsi, onların çirklənməsinin qarşısının alınması, eləcə də sanitar mühafizəsinin təşkili məqsədilə tədbirlərin həyata keçirilməsi istiqamətində alimin rəhbərliyi ilə çoxsaylı tədqiqat işləri aparılmışdır.
V.Axundov 300-dən artıq elmi əsərin, o cümlədən 6 monoqrafiya və 11 kitabçanın müəllifi olmuşdur. Onun elmi rəhbərliyi və məsləhətçiliyi ilə 5 fəlsəfə doktoru və 4 elmlər doktoru dissertasiyası müdafiə olunmuşdur.
Alimin elmi ictimai fəaliyyəti geniş diapazonlu olmuşdur. O, SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının Yaşayış evlərinin gigiyenasının elmi əsasları üzrə Problem komissiyasının üzvü (1974), Ümumittifaq Elmi-tibbi Texnika idarəsinin büro üzvü, Həyat və sağlamlıq şəraitinin öyrənilməsi üzrə Beynəlxalq Tibbi Assosiasiyanın SSRİ Milli Komitəsinin üzvü (1975), Azərbaycan Gigiyenistlər və sanitar həkimlər cəmiyyətinin sədri və s. vəzifələri icra etmişdir.
V.Axundovun çoxillik hərbi, elmi, elmi-təşkilati və ictimai fəaliyyəti dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, o, ”Lenin”, “Vətən müharibəsi”, “Qırmızı ulduz” və bir sıra başqa orden və medallarla, fəxri fərmanlarla təltif olunmuşdur.
Akademik Vəli Axundov 1986-cı ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir.