✕
Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.
Quliyev İbrahim Səid oğlu
Quliyev İbrahim Səid oğlu 23 may 1947-ci ildə Qırğızıstan Respublikasında anadan olmuşdur. Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunun Geoloji kəşfiyyat fakültəsini bitirmişdir (1970).
O, 1978-ci ildə “Azərbaycanın təbii qazlarının zonalar üzrə paylanması və neft-qazın qaz-kimyəvi üsullarla axtarışı” mövzusunda namizədlik, 1989-cu ildə “Alp dağlararası çökəkliklərin qaz rejimi” mövzusunda doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmiş, 1999-cu ildə professor elmi adını almış, 2001-ci ildə AMEA-nın müxbir üzvü, 2007-ci ildə AMEA-nın həqiqi üzvü seçilmişdir.
İ.Quliyev əmək fəaliyyətinə 1970-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasında başlamış, Geologiya İnstitutunda böyük laborant, mühəndis, kiçik elmi işçi, böyük elmi işçi olmuş, həmin institutun elmi işlər üzrə direktor müavini, Neft və Qaz İnstitutunun direktoru, AMEA-nın birinci vitse-prezidenti vəzifələrində çalışmışdır. Hazırda AMEA-nın vitse-prezidenti və Yer Elmləri Bölməsinin rəhbəridir.
İ.Quliyev Amerika Neftçi Geoloqlar Assosiasiyasının Azərbaycan bölməsinin, Beynəlxalq Geodeziya və Geofizika İttifaqının Azərbaycan Milli Komitəsinin prezidenti, Azərbaycan Geoloqları Milli Komitəsinin İdarə heyətinin üzvü, Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının xarici üzvüdür. O, İ.Qubkin adına Rusiya Dövlət Neft Qaz Universitetinin Neft və qaz kafedrasında, Azərbaycan Neft Akademiyasının geoloji-kəşfiyyat fakültəsində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur.
İ.Quliyev təbii qazların geologiyası və geokimyası, neft-qaz yataqlarının geologiyası və palçıq vulkanizmi sahələrində tanınmış alimdir. Onun rəhbərliyi və iştirakı ilə yer qatları zonalarının qaz rejiminin öyrənilməsi üçün orijinal tədqiqatlar aparılmış, təbii qazların çıxma həcmi və atmosferin aşağı qatlarında paylanması öyrənilmişdir. O, dünyada ilk dəfə Azərbaycanın palçıq vulkanlarından qazın çıxmasının monitorinqinin elmi-texnoloji prinsiplərini hazırlamış və təbii qazların tərkibində kosmik və geoloji amillərdən asılı olaraq dövri dəyişmələrin baş verdiyini sübut etmişdir. İ.Quliyevin bu elmi tədqiqatları “İstixana effekti” mexanizmlərinin öyrənilməsində mühüm rol oynamışdır.
Alim həmkarları ilə birlikdə palçıq vulkanlarının püskürmə məhsullarının izotop-geokimyəvi tərkibinin öyrənilməsi üçün ilk tədqiqatları aparmış, palçıq vulkanizminin ən güclü paroksizmlərinin müfəssəl şərh edildiyi kataloqu tərtib etmişdir. Bu tədqiqatlar əsasında çöküntü süxurlarının spontan aktivləşməsi və sıxlığının azalması halları da daxil olmaqla palçıq vulkanlarının orijinal fiziki-kimyəvi modeli yaradılmış, seysmik məlumatlar əsasında Cənubi Xəzər hövzəsində böyük dərinliklərdə süxurların sıxlığının azalma zonasının olduğu aşkar edilmişdir.
Xəzər dənizində subdəniz palçıq vulkanlarının, habelə qaz-hidratların - aşağı temperatur və yüksək təzyiq şəraitində formalaşan metan qazı və su tərkibli kristallik birləşmələrin tapılması, onların geoloji-geokimyəvi öyrənilməsinin dünya prioriteti İ.Quliyevə və onun həmkarlarına məxsusdur.
İ.Quliyevin önəmli tətbiqi əhəmiyyətli tədqiqat istiqamətlərindən biri də Cənubi Xəzər hövzəsi timsalında sürətlə çökən hövzələrin karbohidrogen sistemlərinin öyrənilməsidir.
İ.Quliyev 200-dən çox elmi əsərin, o cümlədən 15 monoqrafiyanın (səkkizi xarici ölkələrdə), eləcə də 50 publisistik məqalənin müəllifidir. Əsərlərinin 111-i xaricdə, yüksək impakt faktorlu elmi jurnallarda çap olunmuşdur.
Onun rəhbərliyi ilə 4 elmlər doktoru və 15 fəlsəfə doktoru müdafiə etmişdir. İ.Quliyevin yetirmələri Azərbaycanda fəaliyyət göstərən yerli və xarici enerji şirkətlərində, elmi müəssisələrdə və universitetlərdə aparıcı vəzifələrdə çalışır, elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olurlar.
İ.Quliyev Azərbaycan Respublikasının “Əməkdar elm xadimi”dir (2008). O, Cənubi Xəzər hövzəsinin palçıq vulkanizmi və neftqazlılığının öyrənilməsi üzrə silsilə işlərinə görə elm sahəsində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı laureatı adına layiq görülmüş (2010) ilk Azərbaycan alimlərindən biridir. Səmərəli elmi fəaliyyətinə görə Azərbaycan Respublikasının “Şöhrət” ordeni (2017), “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi” yubiley medalı (2019), “Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923-2023)” Azərbaycan Respublikasının yubiley medalı (2024), Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının “На благо Отечества” fəxri medalı (2014), EcoWorld Beynəlxalq ekoloji müsabiqəsinin “За спасение жизни на Земле” ordeni ilə təltif edilmişdir.