✕
Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.
Musabəyli Ümnisə Süleyman qızı 8 oktyabr 1902-ci ildə Qəbələdə anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) Tibb fakültəsini bitirmiş (1926), elmlər doktorluğu dissertasiyası (1936) müdafiə etmiş, professor (1943) elmi adına layiq görülmüşdür. Ü.Musabəyli Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir (1962).
Əmək fəaliyyətinə Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutunda başlayan Ü.Musabəyli Göz xəstəlikləri kafedrasında 1945-1974-cü illər ərzində assistent, dosent, professor və kafedra müdiri vəzifələrində çalışmışdır.
Ü.Musabəyli Azərbaycan oftalmologiya elminin banilərindən, onu beynəlxalq aləmdə tanıdan görkəmli alimlərdən olmuşdur. Onun elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətini traxoma və qlaukomanın, görmə siniri patologiyalarının diaqnostikası, klinikası, müalicəsi və profilaktikası, görmə orqanının qəlpəli yaralanmaları, hamiləlik patologiyası və ümumi xəstəliklər fonunda görmə orqanında gedən dəyişikliklər, onların fiziologiyası, görmənin mühafizəsi, müalicə və profilaktikası təşkil etmişdir. O, həmçinin simpatik innervasiyanın gözün akkomodasiya əzələsinə təsirini və uzağa akkomodasiyada fəal iştirakını aşkarlamışdır.
Onun rəhbərliyi altında müştərək çəpgözlüyün müxtəlif kliniki formalarında ametropiyaların xarakteri və dərəcəsini aydınlaşdırmaq üçün elmi tədqiqat işləri aparılmış, alınan nəticələr səhiyyə praktikasına geniş tətbiq olunmuşdur.
Ü.Musabəyli 200-ə yaxın elmi əsərin, ilk dəfə Azərbaycan dilində yazılmış “Göz xəstəlikləri” dərsliyinin, terminoloji lüğətin, 3 monoqrafiyanın, dərs vəsaitləri və metodik tövsiyələrin müəllifi və həmmüəllifi olmuşdur.
Onun məsləhətçiliyi və rəhbərliyi altında 3 elmlər doktorluğu, 12 fəlsəfə doktoru dissertasiyası uğurla müdafiə olunmuşdur.
Ü.Musabəyli Oftalmoloqların 18-ci Beynəlxalq Konqresinin (Brüssel) nümayəndəsi olmuşdur, Afrika-Asiya ölkələri göz həkimlərinin 5 konqresində iştirak edərək elmi məruzələrlə çıxış etmişdir. Alim keçən əsrin 50-70-ci illərində ABŞ-da, Yaponiyada, Afrika, Asiya ölkələrində beynəlxalq konqres, qurultay, simpozium və konfranslarda Azərbaycan tibb elmini layiqincə təmsil etmiş, ingilis dilində elmi məruzələr etmış, xarici ölkə məcmuələrində dərin məzmunlu məqalələr çap etdirmişdir. Bu işlərə çoxsaylı isnadlar olunmuşdur.
Ü.Musabəyli “Вестник офтальмологии” jurnalının, “Azərbaycan Tibb Jurnalı”nın, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası redaksiya heyətinin, Sovet Sülhü Müdafiə Komitəsinin (1955), Sovet Qadınları Şurasının üzvü, Azərbaycan Oftalmoloqlar Cəmiyyətinin sədri (1957), Ümumittifaq Oftalmoloqlar Cəmiyyətinin üzvü olmuş, Avrasiya Konqresi Rəyasət Heyətinin yeganə daimi nümayəndəsi seçilmişdir (1960).
Ü.Musabəyli 5-6-cı çağırış SSRİ Ali Sovetinin, 4-cü çağırış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilmiş, “Lenin” ordeni, “Qafqazin müdafiəsinə görə”, “Almaniya üzərində qələbəyə görə”, “Böyük Vətən müharibəsində fədakar əməyə görə” medalları ilə təltif edilmiş, Əməkdar elm xadimi fəxri adına (1957) layiq görülmüşdür.
Tanınmış alim, AMEA-nın müxbir üzvü Ümnisə Musabəyli 1974-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir.