✕
Strateji Elmi Tədqiqatlar Mərkəzi “Görkəmli alimlər” rubrikası çərçivəsində xalqımızın yetişdirdiyi alimlərimizin həyatı, elmi və təşkilati fəaliyyətini ictimaiyyətə təqdim edir.
Cəlilov Qurban Nizaməddin oğlu 1927-ci ildə Şəki rayonunun Qışlaq kəndində anadan olmuşdur. 1945-ci ildə orta məktəbi gümüş medalla bitirərək Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırki Bakı Dövlət Universiteti) Fizika-riyaziyyat fakültəsinə daxil olmuşdur. 1950-ci ildə universiteti riyaziyyatçı ixtisası üzrə bitirərək Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının Fizika və Riyaziyyat İnstitutunda aspiranturaya daxil olmuş və Moskva şəhərinə ezam edilmişdir.
Moskvada yeraltı hidrodinamika sahəsində tanınmış alim V.N.Şelkaçovun rəhbərliyi altında “Neft konturunun hərəkəti və quyunun sulaşması ilə əlaqədar bəzi məsələlərin hidrodinamik tədqiqi” mövzusunda dissertasiya yazaraq, 1954-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki Bakı Dövlət Universiteti) ixtisaslaşdırılmış Şurasında müdafiə etmişdir. 1963-cü ildə isə “Neftdaşıma (neftlilik) konturunun yerdəyişməsi, quyuların sulaşması və süzülmənin fəza məsələləri” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə edərək texnika üzrə elmlər doktoru elmi dərəcəsini almışdır. Q.Cəlilov 1966-cı ildə professor elmi adını almış, 1972-ci ildə “Neft, qaz və qazkondensat yataqlarının işlənməsi və istismarı” ixtisası üzrə AMEA-nın müxbir üzvü, 1989-cu ildə isə “Neft və qaz yataqlarının işlənməsi” ixtisası üzrə həqiqi üzvü seçilmişdir.
Q.Cəlilov 1954-1958-ci illərdə Azərbaycan SSR EA-nın Neft Ekspedisiyasında, 1958-1960-cı illərdə Elmi-Tədqiqat Neftçıxarma İnstitutunda böyük elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. Q.Cəlilovun elmi fəaliyyəti 1960-cı ildən Azərbaycan SSR EA Dərin Neft və Qaz Yataqları Problemləri İnstitutu ilə bağlı olmuşdur. Burada o, 1961-ci ildən ömrünün sonunadək yeraltı hidrodinamika şöbəsinə rəhbərlik etmişdir.
Q.Cəlilov 1974-1988-ci illərdə İnstitutun elmi işlər üzrə direktor müavini vəzifəsində çalışmışdır. O, Azərbaycan SSR EA Yer haqqında Elmlər Bölməsinin akademik-katibinin müavini olmuşdur.
Q.Cəlilov yeraltı hidroqazdinamikanın demək olar ki, bütün sahələrinin elmi problemlərilə məşğul olmuşdur. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakilə aparılan elmi tədqiqat işlərinin böyük qismi çatlı, çatlı-məsaməli və böyük yatma dərinlikli yataqların istismarı zamanı onlarda gedən hidroqazdinamik proseslərin elmi, nəzəri və praktiki problemlərinin öyrənilməsinə həsr edilmişdir. Bu elmi istiqamətlər üzrə tədqiqat işlərinin nəticələri ölkəmizdə və ondan kənarda bu sahənin elmi mütəxəssisləri tərəfindən yüksək qiymətləndirilmiş, bir sıra nəticələr isə öz praktiki tətbiqini tapmışdır.
Alim “Neft Daşları”, “Qaradağ”, “Cənub”, “Darvin Bankası”, “Palçıq Pilpiləsi”, “Hövsan”, “Duvannı” yataqlarının işlənilməsi layihələrinin texnoloji bölmələrinin əsas icraçılarından biri olmuşdur. Q.Cəlilov 230-dan artıq elmi məqalənin, 4 monoqrafiyanın müəllifidir. O, 2 elmlər doktorunun elmi məsləhətçisi və 24 fəlsəfə doktorunun elmi rəhbəri olmuşdur.
Q.Cəlilov Beynəlxalq Neftçi-Mühəndislər Cəmiyyətinin üzvü, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının Texnika Elmləri Redaksiyası üzrə elmi məsləhətçisi olmuşdur.
Q.Cəlilov çoxillik və məhsuldar elmi, ictimai fəaliyyətinə görə “Xalqlar dostluğu”, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin və Azərbaycan SSR EA Rəyasət Heyətinin Fəxri fərmanları, “Neft sənayesi əlaçısı” nişanı ilə təltif edilmiş, akademik İ.M.Qubkin adına mükafata layiq görülmüşdür.
Akademik Qurban Cəlilov 2000-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.